Biblia

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Portal Biblia
Portal:
Biblia
Zwój Tory w języku hebrajskim
Starożytny fragment manuskryptu Septuaginty (zwój Proroków mniejszych) ok. I w. p.n.e.
Ręcznie przepisywany egzemplarz Biblii łacińskiej z 1407 r. do czytania na głos w klasztorze
Biblia Gutenberga pierwsza książka drukowana przy użyciu ruchomej czcionki
Fragment hebrajskiego tekstu Księgi Wyjścia rozdz. 20 (Dziesięć Przykazań)
Pierwsza strona Ewangelii Jana z Biblii Johna Wyclifa (XIV wiek)
Fragment Ewangelii Łukasza w Kodeksie Aleksandryjskim z V wieku
Prolog do Ewangelii Jana, Wulgata Klementyńska, wydanie z 1922 r.
Karta z Psałterza floriańskiego
Karta z katolickiej Biblii Królowej Zofii (1455)
Strona tytułowa pierwszego wydania Biblii Króla Jakuba
Strona tytułowa pierwszego wydania Biblii Wujka
Strona tytułowa Biblii Gdańskiej

Biblia, Pismo Święte (z greckiego βιβλίον, biblion – zwój papirusu, księga, l.m. βιβλία, biblia – księgi) – zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawanych przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne znaczenie religijne dla różnych wyznań. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament. Biblia hebrajska – Tanach obejmuje księgi Starego Testamentu. Muzułmanie uważają, iż część Biblii[potrzebne źródło] (np. Księgi Mojżeszowe, Psalmy) powstała w wyniku boskiego objawienia, ale jej treść została zafałszowana.

Spis treści

[edytuj] Kanon

Information icon.svg Osobny artykuł: Kanon Biblii.

Na przestrzeni dziejów kanon ksiąg wchodzących w skład Biblii zmieniał się w obrębie każdej z wielkich religii monoteistycznych. Dotyczy to w szczególności chrześcijaństwa, w którego łonie bardzo długo trwały dysputy na temat kanonu, zarówno Starego, jak i Nowego Testamentu. Pierwsze zatwierdzenie kanonu chrześcijańskiego nastąpiło w 397 roku na Synodzie Kartagińskim, który ostatecznie odrzucił część ksiąg krążących jako listy i ewangelie, zwane obecnie apokryfami lub pseudoepigrafami. Kanon Biblii w wersji katolickiej został potwierdzony na soborze trydenckim w 1546 roku. Protestancki kanon Nowego Testamentu jest identyczny z katolickim, natomiast Starego – z hebrajskim (Tanach). Księgi starotestamentalne, które nie wchodzą w skład kanonu hebrajskiego, a zaliczają się do katolickiego, katolicy i prawosławni nazywają księgami deuterokanonicznymi (kanon aleksandryjski). Przez żydów i protestantów są one uznawane za apokryfy.

[edytuj] Stary Testament

Na Stary Testament składa się, w zależności od uznawanego kanonu:

  • 39 ksiąg – kanon hebrajski, uznawany przez żydów i wyznania protestanckie (według podziału hebrajskiego prorocy mniejsi i niektóre inne księgi stanowią całość i dlatego kanon żydowski tradycyjnie liczy 24 księgi)
  • 46 ksiąg – kanon katolicki (lub 47 jeśli za odrębną księgę uznać List Jeremiasza, który w wydaniach katolickich stanowi 6 rozdział Księgi Barucha)
  • 49 ksiąg – kanon prawosławny (lub więcej, w zależności od lokalnego kultu – prawosławni uznają wszystkie księgi, które pojawiły się w Biblii greckiej – Septuagincie).

Księgi Starego Testamentu powstawały według różnych współczesnych badaczy w okresie od XII do II wieku p.n.e.. Krytyka tradycjonalistyczna uważa jednak, że powstawały one wcześniej, począwszy od XIII, a nawet XV wieku p.n.e..

Księgi prorockie powstały w IX-VI wieku p.n.e., a księgi deuterokanoniczne powstały prawdopodobnie w II wieku p.n.e. Według opinii niektórych badaczy[potrzebne źródło] najstarsze są Psalmy 90 i prawdopodobnie 91, Księga Hioba i Księgi Mojżeszowe.

Treścią Starego Testamentu jest historia i dziedzictwo kulturowe narodu izraelskiego. Zostały one pierwotnie spisane w języku hebrajskim, aramejskim i greckim (koine).

Księgi Starego Testamentu chrześcijanie dzielą na:

  • księgi historyczne
  • księgi profetyczne
  • księgi dydaktyczne

Według innego podziału, mającego korzenie w judaizmie, są to: Pięcioksiąg Mojżeszowy (hebr. Tora), Prorocy (hebr. Newiim) i Pisma (hebr. Ketuwim).

Dla judaizmu najważniejsza jest najstarsza część Biblii – Pięcioksiąg Mojżeszowy, który opisuje powstanie świata, losy Żydów od czasów Abrahama aż do powrotu z Egiptu do ziemi Kanaan, oraz – co dla żydów jest najważniejsze – podstawowe zasady judaizmu, od sposobu sprawowania kultu i obchodzenia świąt, po szczegółowe zasady odżywiania się i ubioru. Na Pięcioksiąg składają się księgi:

Dla judaizmu i islamu[potrzebne źródło] święte są także wszystkie pozostałe księgi Starego Testamentu. Są to oprócz Tory:

[edytuj] Nowy Testament

Dla chrześcijan, uznających świętość Starego Testamentu, podstawowe znaczenie ma również Nowy Testament, spisany w języku greckim w latach 52 – 98 n.e. Treścią Nowego Testamentu jest ewangelia, czyli "Dobra Nowina", o królestwie Bożym i o zbawieniu głoszona przez Jezusa Chrystusa i jego uczniów, a także dzieje pierwszych gmin chrześcijańskich. Judaizm i islam nie uznają Nowego Testamentu za pisma święte, chociaż islam uważa Jezusa Chrystusa za proroka, a Koran powtarza niektóre opisy Ewangelii. Nowy Testament składa się z 27 ksiąg:

[edytuj] Autorstwo i historyczność Biblii

W dziedzinie tej istnieje wiele kontrowersji. Z naukowego punktu widzenia badaniem Biblii zajmuje się biblistyka. Wg wersji tradycyjnej autorami wszystkich ksiąg były rzeczywiście osoby, od których pochodzą nazwy ksiąg – a więc pięcioksiąg Mojżeszowy napisał rzeczywiście Mojżesz – od razu w wersji, jaką znamy dzisiaj, Jozue napisał Księgę Jozuego, itd.

Badania stylu i języka poszczególnych ksiąg Starego Testamentu wskazują, że jej najstarsze fragmenty mogły powstać około X wieku p.n.e., jednakże większość ksiąg ukształtowała się w okresie pomiędzy V a II wiekiem p.n.e. i była spisywana przez wielu kolejnych autorów oraz redaktorów.

W przypadku Nowego Testamentu pojawiają się takie same wątpliwości, istnieją kontrowersje co do fragmentów Ewangelii Marka i Jana, które zostały częściowo przeredagowane przed synodem kartagińskim (253 r. n.e.).[potrzebne źródło] Niektórzy badacze twierdzą, że do najstarszych fragmentów Nowego Testamentu należą Listy Pawła z Tarsu, są jednak też i tacy, którzy uważają, że najstarsza jest Ewangelia Mateusza (ściśle: aramejski pierwowzór znanej nam Ewangelii wg św. Mateusza). Dzieje Apostolskie i Apokalipsa są dziełami znacznie późniejszymi. Istnieje teoria, że Dzieje Apostolskie zostały napisane ok. 110-120 r. n.e., jednak pewniejsze jest to, że napisał je około 60 roku n.e. Łukasz Ewangelista (za jego autorstwem przemawia to, iż – podobnie jak Ewangelia Łukasza – są skierowane do Teofila, oraz fakt, iż końcowy fragment Ewangelii jest powtórzony w początkowych wersetach Dziejów). Niektórzy badacze[potrzebne źródło] twierdzą, że Dzieje zostały napisane przez anonimowych autorów na podstawie legend i pośrednich relacji, krążących w gminach chrześcijańskich w Azji Mniejszej i Palestynie.

Złożony styl i wizjonerskie obrazowanie w Apokalipsie nieco przypomina opisy ze świętej księgi zaratusztrian, a jak sama Apokalipsa podaje – jej autorem był Jan Apostoł. Została spisana około 96 roku n.e., a więc w przybliżeniu 26 lat po upadku Jerozolimy, i taki termin jej powstania potwierdza Ireneusz w swym dziele Przeciw herezjom oraz Euzebiusz i Hieronim.

[edytuj] Przekłady Biblii

Information icon.svg Osobne artykuły: Przekłady Biblii, Polskie przekłady Biblii.

Biblia była tłumaczona już w starożytności. Pierwsze przekłady Starego Testamentu dokonywane w III wieku p.n.e. służyły żydom mieszkającym poza Palestyną, jak też prozelitom (poganom nawracającym się na judaizm). Powstała wtedy Septuaginta, przekład z hebrajskiego na grecki, powstały w diasporze aleksandryjskiej. Ponadto, z racji tego, że po powrocie z wygnania babilońskiego w 538 roku, językiem powszechnie stosowanym przez Żydów stał się aramejski, dokonywano przekładów ksiąg biblijnych na ten język. Tak powstawały targumy, które były nie tyle dosłownym tłumaczeniem Biblii, lecz dość swobodną parafrazą wraz z dodatkowymi wyjaśnieniami.

Po powstaniu chrześcijaństwa standardowym przekładem całej Biblii na łacinę, używanym w liturgii stała się Wulgata, przetłumaczona przez Hieronima w latach 382-406. Od II do VII wieku dokonano wielu innych przekładów m.in. na język syryjski (Peszitta), koptyjski, etiopski, gocki, ormiański i arabski. Dla ludów słowiańskich duże znaczenie miał dokonany w IX wieku przekład na język staro-cerkiewno-słowiański dokonany przez Cyryla i Metodego. W Średniowieczu oficjalną wersją kościelną Biblii była Wulgata. W latach reformacji Biblię (Wulgatę) zaczęto powszechnie przekładać na języki narodowe. W tym też okresie pojawiło się zainteresowanie tłumaczeniem Biblii nie z łaciny, lecz z języków oryginalnych. W świecie anglosaskim najpopularniejsza stała się protestancka Biblia Króla Jakuba, oparta na językach oryginalnych, charakteryzująca się dosłownością przy zachowaniu pięknego języka.

Obecnie (2009 r.) ludzkość używa 6909 języków (Ethnologue, 16th Edition, 2008); 2479 z nich posiada przekład całości lub części Biblii. Aktualnym procesem tłumaczenia Biblii objęte jest 1998 języków, natomiast 2393 języków nie posiada w chwili obecnej dostępu do Biblii [1].

Pierwszym zachowanym polskim przekładem był pochodzący z 1. połowy XV wieku Psałterz floriański. Kościół katolicki w Polsce, aż do XX wieku korzystał z Biblii Jakuba Wujka (1599), dla protestantów głównym źródłem była Biblia Gdańska (1632). Druga połowa XX wieku przyniosła kilkanaście przekładów bezpośrednio z języków oryginalnych. Wśród przekładów katolickich najbardziej popularna jest Biblia Tysiąclecia, która stała się oficjalnym przekładem liturgicznym. Polscy protestanci korzystają najczęściej z Biblii Warszawskiej.

[edytuj] Znaczenie Biblii

Biblia to jeden z głównych filarów kultury europejskiej. Jest nie tylko księgą uważaną przez wierzących za świętą, nośnikiem pewnych idei i zasad moralnych, kształtującym wzory postaw życiowych:

Information icon.svg Osobny artykuł: frazeologizmy biblijne.

[edytuj] Popularność

Według sondażu GfK Eurisko[2] choćby fragment Biblii czytało 20% Hiszpanów, 27% Włochów, 36% Anglików, 35% Rosjan, 38% Polaków, 75% mieszkańców USA.

Z kolei regularnie po Pismo Święte sięga 37% Amerykanów, 32% Polaków, 13% Niemców, 9% Włochów i 6% Hiszpanów[3].

[edytuj] Zakaz posiadania i czytania Biblii

[edytuj] Zakazy historyczne

Zakaz indywidualnego posiadania i czytania Biblii przez Kościół katolicki dotyczy tylko II tysiąclecia i jest ściśle związany z działalnością Inkwizycji oraz uznawaniem przez wiele wieków Wulgaty za jedyny dopuszczalny tekst źródłowy.

Pierwszy oficjalny zakaz posiadania Biblii lub jej fragmentów przez ludzi nie będących duchownymi został wydany w 1229 roku przez Grzegorza IX na Synodzie w Narbonne - kanon XIV. Zakaz ten nie obejmował lektury Psałterza dla prywatnego zbudowania[4].

Aż do końca XIX wieku Kościół katolicki w różny sposób ograniczał i zabraniał przekładów Biblii na języki narodowe, a także kontrolował i ograniczał indywidualną lekturę Biblii (w różnych okresach wymagano imiennych zezwoleń spowiedników, biskupów, a nawet papieskich). Surowo zabraniano i potępiano przekłady Biblii na języki narodowe. Papież Grzegorz VII oświadczył królowi czeskiemu: "Panu Bogu upodobało się i podoba jeszcze dziś, żeby Pismo Św. pozostało nieznane, ażeby ludzi do błędów nie przywodziło"[5].

Tłumacze Biblii na języki narodowe, o ile można ich było zidentyfikować, byli ekskomunikowani i karani. Taki los spotkał m.in. Williama Tyndale, pierwszego tłumacza Biblii na język angielski z języków oryginalnych. Penalizacja tłumaczenia i prywatnego posiadania oraz prywatnej lektury Biblii były wielokrotnie powtarzana i stosowana z różnym nasileniem w różnych częściach Europy. Np. w 1414 roku czytanie angielskich przekładów Biblii było zabronione pod karą śmierci, oraz utratą przez krewnych praw do dziedziczenia ziemi, bydła oraz dóbr osoby winnej czytania Biblii. Zakaz ten na ponad sto lat opóźnił druk angielskiej Biblii[6].

Jedynym oficjalnym i uznawanym na mocy decyzji Soboru Trydenckiego tekstem Pisma Świętego była łacińska Wulgata[7]. Kościół katolicki wielokrotnie potępiał nie tylko tłumaczenie Biblii na języki narodowe i jej rozpowszechnianie, lecz także działalność towarzystw biblijnych. Niektóre z tych potępień zawarte są w następujących dokumentach:

Leon XIII wydał 25 stycznia 1897 roku wykaz ksiąg zakazanych (Index librorum prohibitorum) i w nim figuruje także Biblia, jeżeli tłumaczona jest na język ojczysty bez imprimatur władz kościelnych[8][5].

Najsilniej zakaz dystrybucji Biblii w językach narodowych widoczny był w Państwie Papieskim, gdzie odbierano gościom i turystom przywożone Biblie, które mogli odebrać dopiero przy wyjeździe[9].

W Polsce zakaz czytania i posiadania przekładów w językach narodowych dotyczył wydań protestanckich, głównie najbardziej znanej i popularnej Biblii Gdańskiej, zaś czytanie przekładów katolickich uzależnione było od uzyskania imiennego zezwolenia odpowiednich władz kościelnych.

[edytuj] Zakazy współczesne

Obecnie żaden Kościół chrześcijański oficjalnie nie zakazuje czytania i rozpowszechniania Biblii. Jednak Biblia jest księgą niepożądaną w krajach tradycyjnie niechrześcijańskich (np. Korea Północna, Nepal, Bhutan, kraje islamskie), a jej przywóz i dystrybucja są zabronione prawem[10].

Zakaz posiadania i czytania Biblii obejmuje większość szkół państwowych w USA. W obawie przed skargami, niektóre instytucje publiczne (szpitale, urzędy państwowe) w krajach Zachodu zabraniają wnoszenia i czytania Biblii.

[edytuj] Rośliny biblijne

Na stronach Biblii wspominane są liczne rośliny, które rosły, bądź były uprawiane na Bliskim Wschodzie. Identyfikacja konkretnych gatunków, np. biblijnych opisów, jest pewna, co do innych są to tylko przypuszczenia.

[edytuj] Zwierzęta biblijne

Niektóre ze zwierząt wymienianych na stronach Biblii, to te które zamieszkiwały tereny Bliskiego Wschodu w czasach biblijnych. Identyfikacja konkretnych gatunków, np. biblijnych opisów, jest pewna, co do innych są to tylko przypuszczenia.

[edytuj] Zobacz też

Commons-logo.svg  Grafiki i media  na Wikimedia Commons
Logo Wikisłownika.svg  Definicja słownikowa  w Wikisłowniku
Wikisource-logo.svg  Teksty źródłowe  w Wikiźródłach
Wikiquote-logo.svg  Cytaty  w Wikicytatach

Przypisy

  1. ↑ Wycliffe International
  2. ↑ GfK Eurisko
  3. ↑ La Biblia: milenios atrayendo al hombre... y hoy también
  4. ↑ Facts and Documents illustrative of the history, doctrine and rites, of the ancient Albigenses & Waldenses, London, Rivington, 1832, s. 194; http://www.archive.org/stream/cu31924029440488#page/n209/mode/2up
  5. ↑ 5,0 5,1 Ks. J. Karpecki, "Różnice wyznaniowe", Warszawa 1961
  6. ↑ Schaff, Philip. History of the Christian Church, vol. VI, s.344.
  7. ↑ "Dokumenty Soborów Powszechnych" Tom IV
  8. ↑ Jan Grodzicki. "Kościół dogmatów i tradycji" 1963.
  9. ↑ Schaff, Philip. History of the Christian Church, vol. VI, s.727.
  10. ↑ http://www.christiantoday.com/article/bibles.crucifixes.not.allowed.into.saudi.arabia/12310.htm.

[edytuj] Linki zewnętrzne

Źródło „http://www.ranking-ofe.info/emerytura//w/pl/Biblia”
Osobiste
Nawigacja
Dla czytelników
Dla edytorów
Drukuj lub eksportuj
Narzędzia
W innych językach